Nga Identiteti Një valë e re dokumentesh të bëra publike nga Departamenti i Drejtësisë i SHBA-së, të lidhura me financat e Jeffrey Epstein, ka shkaktuar polemika të forta në Maqedoninë e Veriut. Akuzat e fundit, të shpërndara gjerësisht në mediat lokale dhe rrjetet sociale, flasin për një “eksport” apo “trafikim” të indeve të trurit njerëzor drejt Shteteve të Bashkuara. Kjo situatë ka detyruar komunitetin shkencor dhe zyrtarët qeveritarë të sqarojnë me kujdes kufirin midis kërkimit mjekësor legjitim dhe spekulimeve sensacionaliste.
Polemikat u ngritën pas publikimit të fragmenteve të korrespondencës elektronike, të cilat qarkulluan me shpejtësi në disa portale maqedonase. Këto e-maile përmendnin ekzistencën e një “banke truri” në SHBA, që përfshinte rreth 1,000 mostra, disa prej të cilave thuhej se ishin me origjinë nga Ballkani. Veçanërisht shqetësuese ishte referenca për Maqedoninë e Veriut si burim i mostrave “më të freskëta” për studime mbi ketaminën dhe sjelljet vetëvrasëse.
Megjithatë, ajo që fillimisht u prezantua si një “skandal i ri” dhe tronditës, rezulton të jetë në thelb një bashkëpunim shkencor i mirëdokumentuar, i zhvilluar prej dekadash.Në kundërshtim me narrativën alarmante, baza e kësaj iniciative shkencore është e verifikueshme në platforma akademike si PubMed Central. Bashkëpunimi i ngushtë midis Institutit të Mjekësisë Ligjore në Shkup dhe institucioneve psikiatrike në Nju Jork, përfshirë Universitetin e Kolumbias dhe Institutin Shtetëror Psikiatrik të Nju Jorkut (NYSPI), daton që nga viti 1996.
Qëllimi kryesor i këtij partneriteti ka qenë studimi i ndryshimeve neurobiologjike te individët që kanë ndërruar jetë si pasojë e vetëvrasjes. Dokumentet shkencore vërtetojnë se indet e trurit janë transportuar me fluturime zyrtare si bagazh i regjistruar, me lejen paraprake të Ministrisë së Shëndetësisë së Maqedonisë së Veriut, dhe gjithmonë pas marrjes së pëlqimit me shkrim nga familjarët e të ndjerëve.Në deklaratat e tyre për mediat lokale, si TV 24 dhe Telma, dy figurat kyçe të këtij projekti, Prof. Dr. Aleksej Duma, ish-drejtor i Mjekësisë Ligjore në Shkup, dhe Prof. Dr. Gorazd Rosoklija, neuropsikiatër në Universitetin e Kolumbias, kundërshtuan me forcë akuzat për “tregti organesh”.
Prof. Duma theksoi se ky ishte një kërkim mjekësor-shkencor i kryer sipas standardeve ndërkombëtare, me transport të organizuar përmes kanaleve zyrtare, i shoqëruar me dokumentacion të plotë dhe kontrolle doganore në të dyja shtetet. Nga ana e tij, Prof. Rosoklija konfirmoi se projekti ka marrë mbështetje financiare nga fondacioni i Epstein, duke shpjeguar se grante të tilla janë të zakonshme në SHBA për shkak të lehtësirave tatimore për donatorët, por kjo nuk ndryshon natyrën thellësisht etike të punës shkencore.
Deri më tani, pavarësisht pretendimeve të bujshme në rrjetet sociale për “mijëra trurë të shitur”, nuk është paraqitur asnjë provë konkrete që të vërtetojë transaksione të paligjshme apo shkelje të protokolleve etike. Ekspertët paralajmërojnë se ndërthurja e fakteve ekzistuese, si koleksioni i indeve të trurit, me supozime të pabazuara, si tregtia e paligjshme, rrezikon seriozisht të dëmtojë reputacionin e institucioneve shkencore dhe të shkaktojë panik të panevojshëm te qytetarët.