Nga Identiteti Viti i kaluar shënoi një rritje shqetësuese të mashtrimeve online, veçanërisht në platformën e Facebook-ut. Këto skema jo vetëm që janë bërë më të përhapura, por kanë evoluar ndjeshëm edhe në sofistikimin e tyre, duke e bërë të domosdoshme analizimin e tipologjive dominuese, pasi përgjegjësia për mbrojtjen mbetet kryesisht në duart e përdoruesve.
Gjatë vitit të fundit, ekipi i Vërtetmatësit shqyrtoi mbi 100 mashtrime të ndryshme, të gjitha të orkestruara për të “lehtësuar” portofolet e viktimave të tyre potenciale. Është vënë re se shumica e tyre ndjekin një metodologji thuajse identike, gjë që paradoksalisht i bën më të lehta për t’u identifikuar.Kategoria e parë, dhe ndoshta më e përhapura, përfshin promovimin e produkteve “mjekësore” me ndihmën e personaliteteve të njohura dhe teknologjisë së falsifikuar.
Formula është e thjeshtë: në video të krijuara me inteligjencë artificiale, një personazh i famshëm, zakonisht një mjek i njohur, dëshmon për efikasitetin “magjik” të një produkti për shërimin e sëmundjeve ose trajtimin e problemeve shëndetësore. Qëndrimi mashtrues bazohet në narrativën se kjo kurë mrekullibërëse është e ndaluar nga industria farmaceutike për shkak të efektivitetit të saj të lartë, ndaj personalitetet që e promovojnë, pretendojnë se po i shpërndajnë këtë “sekret” publikut, pavarësisht presioneve nga industria e fuqishme.
Kjo strategji ndërton te përdoruesit ndjenjën se po marrin pjesë në një “klub ekskluziv” dhe po zbulojnë një “kurë” të paarritshme për të tjerët. Krijimi i një lidhjeje fiktive me një grup që qëndron i vendosur kundër një industrie të fuqishme, apo zhvillimi i një narrative “David kundër Goliath”, shërben si një mjet i fuqishëm psikologjik. Studimet tregojnë se besimi i ulët te institucionet shoqërohet me një shkallë më të lartë besimi te teoritë konspirative, duke ndihmuar në shpjegimin e adoptimit të këtyre “të vërtetave të fshehura”.
Duke marrë parasysh gjendjen e sistemit shëndetësor në disa vende, i cili shpesh renditet ndër më problematikët në Evropë, kërkimi i zgjidhjeve te këto “përgatitje magjike” bëhet disi i kuptueshëm.Postimi mashtrues zakonisht përmban një lidhje drejt një faqeje specifike ku këto “ilaçe” mund të blihen. Përmbajtja e faqes mund të përfshijë intervista të rreme ose dëshmi të supozuara të përdoruesve, të cilat gjithmonë theksojnë efektivitetin e produkteve.
Përmbajtje të tilla shpesh janë të përkthyera nga gjuhë të tjera dhe janë plot me gabime sintaksore, ndarje të gabuara fjalësh dhe përdorim të pasaktë të sinonimeve. Një “teknikë” thelbësore, e pranishme në pothuajse të gjitha mashtrimet, është vendosja e një kohëmatësi në vetë faqen, i cili numëron nga disa minuta në disa orë, gjatë të cilave produkti mund të blihet me një çmim jashtëzakonisht të favorshëm ose me një zbritje të madhe, shpesh 80% ose më shumë.
Kjo gjeneron një presion psikologjik te viktimat, duke synuar të krijojë një “panik” të vogël që ata të mos humbasin një zbritje kaq të paparë. Nën një presion të tillë, ku ekziston frika se mund të humbasë shansi për një zbritje, njerëzit shpesh dështojnë të vërejnë detaje të dukshme në faqe që mund të tregojnë se ajo është mashtruese.
Ndër individët e abuzuar në mashtrime të tilla kanë qenë emra si Dr. Zhan Mitrev, Dr. Nikola Panovski, Dr. Dragan Danilovski, Dr. Aleksandar Petliçkovski, Dr. Aleksandar Mitov, Dr. Zlate Mehmedoviç, Dr. Biljana Todorova, aktorët Toni Mihajllovski dhe Igor Xhambazov, këngëtarët Andrijana Janeva dhe Suzana Spasovska. Preparatet më shpesh “premtojnë” trajtim për diabetin, artritin dhe osteoporozën, mjete për heqjen e parazitëve, për “rikthimin e rinisë”, si dhe çajra të ndryshëm për humbje peshe, kremra për nyje, prostatitin, madje edhe rikthim të plotë të shikimit.
Një tjetër kategori e mashtrimeve të vitit të kaluar përdori imazhin e politikanëve të njohur, përfshirë ministra dhe Kryeministrin Hristijan Mickovski. Ndryshe nga mashtrimet mjekësore, këto nuk përfshinin video të krijuara me inteligjencë artificiale. Formula e tyre ishte: reklamat pretendonin ekzistencën e një rregulloreje, ligji ose platforme të re qeveritare përmes së cilës qytetarët mund të merrnin paratë e tyre mbrapsht, si për shembull, një rimbursim tatimor.
Pavarësisht varianteve, të gjitha reklamat mashtruese shoqëroheshin nga fotografia e një politikani të njohur, si Ministrja e Financave Gordana Dimitrieska-Koçoska, Ministri i Ekonomisë dhe Punës Besar Durmishi dhe Kryeministri Mickovki.
