Nga Identiteti Viti 2026 pritet të sjellë ndryshime të rëndësishme në fushën e inteligjencës artificiale. Sipas analizave të fundit, po shfaqen tendenca të reja si modelet globale dhe ato gjuhësore më të vogla, duke ofruar alternativa ndaj asistentëve virtualë të njohur. Këto zhvillime shoqërohen me shqetësime në rritje rreth sigurisë së IA-së, nevojës për rregullim efikas dhe qëndrueshmërisë së vrullit të tanishëm teknologjik.
Gjatë vitit 2025, pakënaqësia me inteligjencën artificiale gjeneruese (IA Gjeneruese) u bë aq e theksuar saqë fjalorët e vunë re. Termi “slop” ose “llum i IA-së”, që përshkruan përmbajtje masive dhe të ulët cilësore nga IA, u bë fjala e vitit për disa, duke treguar shqetësimin e publikut. Edhe pse flitej gjerësisht për një rrezik të rënies së tregut të IA-së, gjigantët teknologjikë nuk u ndalën.
Lançimi i Gemini 3 nga Google shkaktoi një reagim të fortë, duke detyruar OpenAI të merrte masa urgjente për përmirësimin e modelit GPT-5. Megjithatë, duke pasur parasysh se asistentët virtualë varen plotësisht nga të dhënat me të cilat trajnohen dhe ekspertët paralajmërojnë arritjen e një “kulmi të të dhënave”, viti 2026 mund të shënojë lindjen e llojeve të reja të IA-së, përtej lodhjes së modeleve ekzistuese.
Paralajmërimi për kufizimin e të dhënave për vitin 2026 nuk vjen nga mungesa absolute e tyre, por nga vështirësia në aksesim, e shkaktuar nga softuerët, rregulloret dhe të drejtat e autorit. Këtu hyjnë në lojë “modelet globale” të IA-së, të cilat, në vend që të parashikojnë fjalën tjetër si Modelet e Mëdha Gjuhësore (LLM), parashikojnë ndodhitë në botë dhe modelojnë lëvizjen e objekteve në kohë, duke mësuar nga video dhe simulime.
Ato mund të funksionojnë si “binjakë dixhitalë”, duke ndërtuar kopje dixhitale të realitetit për simulime. Kjo do të thotë se ato mund të kuptojnë parime si graviteti dhe shkaku-pasoja pa u programuar drejtpërdrejt. Meqenëse publiku po bëhet gjithnjë e më i lodhur nga mangësitë e LLM-ve, modelet globale pritet të fitojnë popullaritet në vitin 2026, si çelësi për IA në robotikë dhe videolojëra, gjë që vërehet nga interesi i gjigantëve si Google, Meta, dhe ekspertëve si Yann LeCun.
Ndërkohë, Evropa po ndjek një rrugë tjetër, duke u fokusuar te modelet gjuhësore më të vogla. Këto janë versione kompakte të LLM-ve, të përshtatshme për pajisje me fuqi të ulët, që megjithëse konsumojnë më pak energji, ruajnë aftësi të larta në gjenerimin e tekstit, përmbledhje dhe përkthim. Ato shihen si më tërheqëse ekonomikisht, sidomos në një kohë kur diskutohet për shpërthimin e flluskës së IA-së. Ekspertët theksojnë se qeveritë evropiane do të bëhen më të kujdesshme ndaj varësisë nga infrastruktura amerikane e IA-së, duke nxitur zhvillimin e kapaciteteve lokale dhe modeleve më të qëndrueshme, të bazuara në të dhëna industriale dhe publike me cilësi të lartë.
Përveç zhvillimeve teknologjike, viti 2025 solli në pah edhe shqetësime serioze etike, siç ishte fenomeni i “psikozës së IA-së”, ku individët krijonin lidhje jo-reale me chatbot-et. Një rast i bujshëm përfshiu një padi ndaj OpenAI, ku pretendohej se ChatGPT kishte nxitur vetëvrasjen e një adoleshenti. Edhe pse OpenAI i mohoi këto akuza, duke theksuar përgjegjësinë prindërore dhe masat mbrojtëse, ky incident theksoi rrezikun e asistentëve virtualë për përdoruesit e cenueshëm dhe detyrat etike të kompanive. Ekspertët, si profesori i MIT, Max Tegmark, paralajmërojnë se me rritjen e fuqisë dhe sofistikimit të IA-së në 2026, mund të rriten edhe dëmet e mundshme, pavarësisht qëllimeve të mira të krijuesve.
Ai pret një “IA më të fuqishme” dhe agjentë IA-së më autonomë, duke vepruar më shumë si sisteme biologjike, të aftë për të marrë vendime pa ndërhyrjen e vazhdueshme njerëzore. Një tjetër aspekt i rëndësishëm për vitin 2026 janë përplasjet sociale lidhur me rregullimin e IA-së. Në SHBA, po rritet kundërshtimi ndaj lançimit të IA-së pa korniza ligjore. Urdhri ekzekutiv i Presidentit Trump, që synonte të frenonte rregulloret shtetërore, u justifikua me rrezikun e ngadalësimit të inovacionit përballë konkurrencës kineze.
Megjithatë, një peticion me mijëra nënshkrime nga figura të shquara kërkoi ngadalësimin e zhvillimit të “superinteligjencës” (IA që tejkalon aftësitë njerëzore), duke shprehur frikën se ajo mund të zëvendësojë të gjitha vendet e punës. Tegmark vë në dukje se ky reagim i gjerë politik tregon një ndryshim të opinionit publik, por paralajmëron se një qëndrim anti-IA pa dallim mund të pengojë përfitimet e mëdha të teknologjisë në sektorë si kujdesi shëndetësor.
Ai parashikon një përplasje të fortë mes lëvizjeve shoqërore që kërkojnë standarde sigurie dhe lobingut masiv kundër rregullimit.