Nga Identiteti Pas shpalljes së rezultateve të konkurseve vjetore për financimin e projekteve në sektorin e kulturës në Maqedoninë e Veriut, ka shpërthyer një valë e gjerë pakënaqësie. Institucionet kulturore, shoqatat artistike dhe krijuesit e pavarur kanë ngritur zërin kundër mënyrës së ndarjes së fondeve publike, duke theksuar në mënyrë të veçantë mbështetjen e pamjaftueshme për projektet që përfaqësojnë kulturën shqiptare. Kjo situatë është thelluar nga heshtja e Ministrisë së Kulturës përballë reagimeve të shumta dhe pyetjeve insistuese të medias, duke shtuar dyshimet për mungesë transparence dhe drejtësie në proces.
Një nga rastet më emblematike është ai i Festivalit Ndërkombëtar të Teatrove “Othello”, i cili, në prag të edicionit të tij jubilar të 10-vjetorit, ka mbetur pa mbështetje financiare nga Ministria e Kulturës. Argjend Hasani, organizator i këtij festivali të vlerësuar si i kategorisë së parë dhe me një traditë nëntëvjeçare, shprehu publikisht shqetësimin e thellë. Ai theksoi se festivali, i cili gjithmonë ka funksionuar si një iniciativë e pavarur, ndërkombëtare dhe multietnike, rrezikon të mos realizohet. Hasani kërkoi urgjentisht një takim me ministrin Zoran Ljutkov, me synim marrjen e sqarimeve, sigurimin e transparencës dhe gjetjen e mundësive për financim emergjent, duke paralajmëruar hapa të mëtejshëm publik në rast të mungesës së një zgjidhjeje. Ky incident reflekton kërkesën e përgjithshme të aktorëve kulturorë për një rishqyrtim të rezultateve, publikim të plotë të pikëzimeve dhe raporteve të komisioneve vlerësuese, si dhe hapjen e një debati të gjerë institucional për reformimin e politikave kulturore.
Kritikat ndaj sistemit të vlerësimit shtrihen thellë. Xhezair Rexhepi, artist dhe autor i Puntorisë së Qeramikës “Terra Art”, për Portalb.mk, pohoi se problemi kryesor nuk është mungesa e projekteve cilësore, por funksionimi i sistemit vlerësues, i cili karakterizohet nga mungesa e transparencës në kritere dhe pikëzim. Si pasojë, artistët e pavarur dhe projektet që përfaqësojnë kulturën shqiptare shpesh mbeten pa përkrahje adekuate, duke krijuar një pabarazi të dyshimtë. Një shembull i tillë është vetë “Terra Art”, një projekt që riktheu në vëmendje një art të lashtë, por që për tre vite rresht nuk ka marrë mbështetje financiare, pavarësisht promovimit publik nga vetë Ministria. Edhe studiuesja Edibe Osmani theksoi rëndësinë jetike të mbështetjes së trashëgimisë kulturore, duke cituar rastin e “Epikës Popullore Shqiptare në viset e Tetovës dhe Gostivarit II”, një vepër monumentale me 13.400 vargje, e cila pas 20 vitesh kërkimi, rrezikon të mos botohet për shkak të mungesës së fondeve, pavarësisht aplikimeve të përsëritura.
Artisti Bejtulla Zaimi shprehu shqetësimin se mosmbështetja e projekteve kulturore dëmton jo vetëm autorët individualë, por cenon thellësisht vazhdimësinë e krijimtarisë dhe zërin kulturor të vendit, si brenda ashtu edhe jashtë kufijve. Kjo vërejtje vjen në një kohë kur Ministria e Kulturës ka publikuar rezultatet e Konkursit Vjetor për projektet që do të mbështeten në vitin 2026, me një buxhet total prej mbi 5 miliardë denarësh, nga të cilat mbi 1 miliardë denarë janë dedikuar për projekte me interes kombëtar. Mes 2,618 aplikimeve, një rast ka ngjallur polemika të veçanta: mbështetja financiare prej 81,000 denarësh për botimin e librit “Hulumtime në Kineziologji”, autor i të cilit është zëvendësministri i Punëve të Brendshme, Astrit Iseni. Ky fakt, në dritën e refuzimit të projekteve me vlera të spikatura kulturore, ka forcuar kërkesën për transparencë të plotë, të cilën Ministria e Kulturës deri më tani ka refuzuar ta ofrojë, duke mos dhënë asnjë përgjigje zyrtare mbi arsyet e ndarjes së fondeve, kriteret e vlerësimit apo pikëzimet e detajuara.