Nga Identiteti Nën Donald Trump, transatlanticizmi po kthehet mbrapsht – nuk është më një projekt internacionalist, por një projekt nacionalist. MAGA është një lëvizje hapur nacionaliste, e etur për t’u bashkuar me evropianët që ndajnë pikëpamje të tilla politike shoviniste.
Nuk ka dyshim se Evropa i detyrohet shumë Shteteve të Bashkuara. Askush nuk duhet ta harrojë kurrë mbrojtjen e lirisë së Amerikës në Evropën Perëndimore dhe Berlinin Perëndimor për dekada të tëra, financimin e suksesshëm të rindërtimit pas Luftës së Dytë Botërore, fitoren e saj në Luftën e Ftohtë dhe bashkimin e Evropës nën ombrellën e sigurisë së NATO-s.
Për Evropën, këto ishin dekada të suksesshme, të lumtura dhe, duhet thënë, të rehatshme. Por ato gjithashtu i lanë evropianët të qetësoheshin. Ne nuk arritëm të vinim re se perspektiva nga qendra e perandorisë amerikane ishte mjaft e ndryshme nga e jona; se Shtetet e Bashkuara ndiheshin të ngarkuara dhe të mbingarkuara; dhe se mbanin gjithnjë e më shumë një barrë më të rëndë se ajo që binte mbi supet e periferisë së tyre evropiane. Amerikanët luftuan luftëra të kushtueshme në interes të të gjithë perandorisë, ndërsa ne përsosëm shtetet tona të mirëqenies.
Lufta në Irak, kriza financiare e vitit 2008, vitet e deindustrializimit dhe arroganca e elitave amerikane ndaj votuesve të klasës punëtore dhe atyre rurale krijuan kushtet perfekte që një demagog të ngrihej në pushtet. Dhe pikërisht kjo ndodhi kur Donald Trump mori drejtimin e Partisë Republikane dhe fitoi zgjedhjet presidenciale të vitit 2016. Suksesi i tij ishte aq tronditës saqë as ai vetë nuk e kuptoi plotësisht se çfarë kishte ndodhur në fillim. Por një vit më parë, kur u rizgjodh, situata ndryshoi. Që nga inaugurimi i tij i dytë në janar, bota transatlantike ka pësuar ndryshime themelore.
Ka shumë për të thënë për Trumpin, por një gjë është se ai nuk mund të quhet kurrë ideolog. Ideologjia e Trumpit është vetë Trumpi dhe asgjë më shumë. Megjithatë, e njëjta gjë nuk mund të thuhet për zëvendëspresidentin e tij J. D. Vance, as për rrethin e tij të ngushtë në Shtëpinë e Bardhë, as për lëvizjen më të gjerë MAGA (“Ta bëjmë Amerikën të madhe përsëri”) që e mbështet atë.
Një nga ideologët kryesorë të lëvizjes, Stephen Bannon, e sheh botën si një fushë beteje midis traditës judeo-kristiane dhe armiqve të saj duke përfshirë edhe avokatët e vetë liberalizmit perëndimor. Ai beson se për të fituar këtë luftë globale kulturore ai ka nevojë për aleatë, dhe beson se i ka gjetur ata në partitë populiste të krahut të djathtë të Evropës. Tani që MAGA është në pushtet në SHBA, Bannon sheh një mundësi për të zgjeruar lëvizjen duke ushtruar presion mbi evropianët “dekadentë”.
Ky duket se ka qenë qëllimi i Vance kur mbajti fjalimin e tij kontrovers në Konferencën e Sigurisë në Mynih në shkurt. Pasi kritikoi zyrtarët evropianë të pranishëm në sallë, ai e portretizoi partinë e ekstremit të djathtë Alternativa për Gjermaninë si viktimë të censurës, edhe pse administrata Trump në vend po padiste mediat dhe po ushtronte presion mbi universitetet.
Bannon dhe aleatët e tij hedhin poshtë gjithçka që përfaqëson Bashkimi Evropian. I themeluar mbi vlerat liberale, Bashkimi Evropian synon të kapërcejë nacionalizmin përmes një integrimi gjithnjë e më të thellë. Por MAGA është hapur nacionaliste dhe dëshiron të bashkohet me ata që ndajnë pikëpamjet e saj politike shoviniste. Kështu, nën Trump, transatlanticizmi po kthehet mbrapsht. Nuk është më një projekt internacionalist, por një projekt nacionalist.
Ironia duhet të jetë e qartë. Të mos harrojmë, transatlanticizmi lindi nga lufta kundër nacionalizmit ekstrem nazist gjerman dhe racizmit gjenocidal në Luftën e Dytë Botërore dhe mbijetoi gjatë Luftës së Ftohtë kundër Bashkimit Sovjetik.
Por edhe nëse pranojmë se Evropa ka jetuar rehat si një protektorat amerikan për disa dekada, nuk duhet t’i nënshtrohemi presionit të administratës aktuale amerikane. Aq sa i detyrohemi Amerikës, i detyrohemi edhe vetes – vlerave dhe parimeve që na kanë udhëhequr prej kohësh. Amerika mund të ketë braktisur vlerat liberale dhe të ketë përqafuar nacionalizmin populist, por kjo nuk do të thotë që ne duhet të bëjmë të njëjtën gjë.
Në fakt, do të ishte katastrofike për Evropën – dhe veçanërisht për Gjermaninë – të pranonte një vetëtransformim të tillë. Nuk duhet ta harrojmë kurrë paralajmërimin që ish-Presidenti francez François Mitterrand dha në fjalimin e tij të fundit në Parlamentin Evropian: “Nacionalizmi është luftë”. Me vetëm pak fjalë, ai përmblodhi thelbin e përvojës katastrofike të Evropës me këtë lloj politike. Për ne, kjo nuk është çështje e ndonjë ideologjie abstrakte; ka të bëjë me trashëgiminë e Evropës si pjesa më e dhunshme e botës deri në vitin 1945.
Nëse e djathta radikale amerikane do të përpiqej vërtet ta shkatërronte projektin post-kombëtar evropian ndërtesën që shumë breza e kanë ndërtuar me mund vetëm një person do të ishte i lumtur për këtë: Vladimir Putin. Do të ishte një rezultat krejtësisht tragjik dhe absurd një lloj dialektike e irracionalitetit.
Joschka Fischer
(Autori është një ish-ministër i Jashtëm i Gjermanisë)