Nga Identiteti Denko Malvski
Autori është profesor dhe ministri i parë i Punëve të Jashtme)
Një nga mësimet e Marrëveshjes së Prespës nuk është se ne duhet të kishim qenë juristë më të mirë, por politikanë dhe diplomatë aktivë në kërkim të një kompromisi të mirë (për ne) sepse, në fund, morëm një zgjidhje më të keqe nga sa donim. Problemi është se kompromiset, sipas përkufizimit, janë të papëlqyeshme dhe në Ballkan ato konsiderohen të barabarta me disfatën.
A po bëhemi përsëri “fëmija prej katrani” i Ballkanit? Kjo është shprehja për vendin tonë që Robert Frowick, një mik personal i Sekretarit të Shtetit të SHBA-së, Lawrence Eagleberger, përdori në një bisedë në vitin 1992. Kuptimi i kësaj shprehjeje në marrëdhëniet ndërkombëtare është: do të pendoheni nëse ndërhyni në punët e një vendi të tillë dhe do të pendoheni nëse nuk e bëni.
Çfarë lloj vendi është ky? Problematik. Si në marrëdhëniet e brendshme ashtu edhe në ato ndërkombëtare. Dhe askush nuk dëshiron probleme, qoftë individ apo shtet, kështu që kujdesen të mos futen në telashe. Nëse vendi më i fuqishëm në botë dhe e vetmja superfuqi që nga fillimi i viteve nëntëdhjetë hezitonte të mbështeste hapur Maqedoninë (dhe të drejtën ndërkombëtare) për shkak të marrëdhënieve të saj me partneren e saj Greqinë, mund ta imagjinoni se si do të ishte qëndrimi ndaj nesh sot, kur Evropa dhe Amerika janë në krizë të thellë, nëse lejojmë veten të futemi edhe ne në një krizë. Në fakt, vetë fakti që nuk ka negociata me BE-në flet për krizën që nuk duam ta shohim dhe nga e cila mund të lindin shumë pasoja negative për vendin tonë, jo vetëm ndërkombëtare, por edhe të brendshme.
Gjatë kohës së hegjemonisë liberale amerikane, në kulmin e multilateralizmit dhe marrëdhënieve të shkëlqyera midis SHBA-së dhe BE-së, me simpati të madhe për politikën paqedashëse maqedonase, kur fjala amerikane ishte “ligj”, dhe të gjithë betoheshin në parimet demokratike, interesat e anuluan të drejtën ndërkombëtare. Ne nuk mund të anëtarësoheshim në OKB me emrin kushtetues dhe e ndryshuam atë me Marrëveshjen e Prespës. Nuk e kuptoj se si synojmë ta arrijmë këtë “sundim të së drejtës ndërkombëtare” sot kur marrëdhëniet midis Amerikës dhe Evropës janë dëmtuar thellë, kur ka një luftë në Ukrainë që do të përfundojë me fitoren e agresorit, kur mbijetesa e BE-së dhe NATO-s është në pikëpyetje? Aspak. Pra, a nuk është lufta në Ukrainë provë e falimentimit të idealizmit ligjor përballë realizmit? Apo duam që diçka e ngjashme të na ndodhë edhe neve për të besuar? Në vend të vetes, ne kërkojmë kreativitet nga ai që po “kërkojmë” të na pranojë në anëtarësim, nga një aleancë që është nën “kërcënim ekzistencial” me luftën në Ukrainë dhe marrëdhëniet e dëmtuara me administratën e re amerikane dhe që nuk e di se ku i ka kokën. Sikur ende jetojmë në “epokën amerikane”. As atëherë nuk patëm sukses me ligjin, e lëre më sot.
Një nga mësimet e Marrëveshjes së Prespës nuk është se duhet të kishim qenë juristë më të mirë, por politikanë dhe diplomatë aktivë në kërkim të një kompromisi të mirë (për ne), sepse, në fund, morëm një zgjidhje më të keqe nga sa donim. Problemi është se kompromiset, sipas përkufizimit, janë jopopullore, dhe në Ballkan ato konsiderohen të barabarta me humbjen. Dhe meqenëse nuk ka politikan në botë që dëshiron të jetë jopopullor, jemi aty ku jemi me mosmarrëveshjen maqedonase-bullgare. Struktura aktuale qeverisëse është në një situatë edhe më të keqe për zgjidhjen e mosmarrëveshjes, pasi e ka përdorur atë, së bashku me të gjithë urrejtjen historike ndaj “bullgarëve”, për të “shtypur” kundërshtarin e saj në zgjedhje. Por sikur të mos mjaftonte kjo, ajo po kërkon që opozita aktuale të braktisë “në mënyrë retroaktive” politikën e saj, të pendohet dhe t’i bashkohet partisë në pushtet në rezistencën ndaj presionit nga BE-ja për të vazhduar negociatat sipas kushteve të “propozimit francez”.
Produkti i mendjeve autoritare që çdo mendim i ndryshëm duhet të shtypet, promovon tezën e rrezikshme të unitetit që do ta lërë Maqedoninë pa një politikë alternative. Pra, a nuk kishte demokracia të drejtën për të mos u pajtuar? Avantazhi i sistemeve demokratike është se ka alternativa politike që, megjithëse sot janë në pakicë, respektohen dhe bartësve të tyre nuk u kërkohet të heqin dorë nga idetë e tyre. Dhe më shumë se kaq: zhvillohet një dialog me to. Sepse ajo që është tabu në një vend sot, nesër mund të jetë politika zyrtare e vendit. Prandaj, në një demokraci liberale, grupet politike “vdesin”, por shteti jeton. Është ndryshe në autokraci, ku politikanët që “vdesin” e marrin shtetin me vete.
Libertas