Nga Identiteti Borxhi publik dhe ai shtetëror parashikohet të shënojnë rritje edhe gjatë këtij viti fiskal. Kufijtë e huamarrjes janë rishikuar sërish lart në Strategjinë e Menaxhimit të Borxhit Publik, duke shtyrë konsolidimin fiskal të shumëpritur deri në vitet 2029 apo 2030.
Për fillimin e këtij viti, vendi ka marrë një eurobond prej 1 miliard eurosh, si dhe kredi të tjera të konsiderueshme, përfshirë 20 milionë euro për projekte infrastrukturore dhe 40 milionë euro nga një bankë tregtare, duke theksuar këtë trend të vazhdueshëm të rritjes së detyrimeve financiare.Në dokumentin zyrtar, “Strategjia për Menaxhimin e Borxhit Publik”, theksohet se për të ruajtur qëndrueshmërinë fiskale, niveli i borxhit publik në afat të mesëm dhe të gjatë nuk duhet të kalojë 60% të Prodhimit të Brendshëm Bruto (PBB).
Sidoqoftë, ky objektiv ambicioz duket se po vihet në provë serioze. Financat publike janë përballur me një fluks të ri fondesh prej miliarda eurosh, ku vetëm në një ditë u emetuan dy eurobonde me vlerën më të lartë historike. Këtyre u shtohen edhe një kredi afatshkurtër prej 40 milionë eurosh nga një bankë tregtare dhe 20 milionë euro të tjera të siguruara për infrastrukturën lokale. Jo vetëm që pragu i deklaruar nuk po respektohet, por parashikimet e reja buxhetore tregojnë një trajektore në rritje të borxhit. Për këtë vit, borxhi publik parashikohet të prekë 62% të PBB-së, ose rreth 11 miliardë euro, ndërsa borxhi shtetëror do të ngjitet në 53.3%.
Sipas strategjisë së rishikuar, ky trend rritës pritet të vazhdojë edhe vitin pasardhës, 2027, duke shfaqur vështirësi në arritjen e konsolidimit fiskal të planifikuar. Dokumenti vë në dukje se borxhi publik do të tejkalojë pragun maksimal prej 60% të PBB-së deri në vitin 2028, duke arritur 62.0% në 2026, 60.1% në 2027 dhe 60.9% në 2028, për shkak të një konsolidimi gradual fiskal. Përveç kësaj, këtë vit, huamarrja neto bazuar në borxhin e garantuar nga shteti, që përfshin kredi për kompani shtetërore, komuna dhe ndërmarrje publike, do të arrijë shifrën e 250 milionë eurove. Për të mbrojtur portofolin e borxhit shtetëror nga paqëndrueshmëritë e mundshme të tregut, Ministria e Financave ka vendosur që të paktën 60% e borxhit shtetëror të jetë me kamatë fikse, ndërsa mbi 95% e borxhit shtetëror në valutë të huaj do të mbahet në euro.
Qeveria aktuale justifikon rritjen e borxhit me detyrimet e trashëguara nga administratat e mëparshme, të cilat kërkojnë shlyerje gjatë këtij viti dhe në vitet në vijim. Eurobondi i ri me vlerë 1 miliard euro pritet të përdoret për të shlyer një pjesë të këtyre borxheve, duke sugjeruar se një kredi e re po merret për të mbuluar një të vjetër. Ministrja e Financave, Gordana Dimitrieska-Koçoska, sqaroi se, edhe pse huamarrja nominale është një miliard euro, pagesat për detyrimet e borxheve të jashtme gjatë vitit 2026 do të jenë rreth 893 milionë euro, duke theksuar se “efekti neto mbi borxhin publik është dukshëm më i ulët dhe plotësisht në përputhje me kornizën fiskale afatmesme”. Megjithatë, opozita, konkretisht LSDM-ja, e ka kritikuar ashpër këtë huamarrje, duke e cilësuar atë si dëshmi të një “vrime” të thellë në buxhet. Sipas kreut të LSDM-së, Venko Filipçe, ekziston një boshllëk prej rreth 2 miliardë eurosh në buxhet, i përbërë nga mungesa prej 500 milionë eurosh në të ardhura, një deficit buxhetor prej 680 milionë eurosh dhe detyrime të prapambetura ndaj subjekteve ekonomike që arrijnë në 700 milionë euro. Kjo situatë e tensionuar theksohet edhe nga parashikimet e Bankës Botërore, të cilat tregojnë se borxhi publik do të arrijë në 62.9% të PBB-së këtë vit.