Nga Identiteti Ndonjëherë, a keni ndjerë atë shqetësim kur dikush bën përpjekje të dukshme për të impresionuar? Është sikur biseda, në vend që të rrjedhë lirshëm, të kthehet pafundësisht rreth temave të parasë, luksit dhe arritjeve personale. Kjo ndjesi e diskomfortit nuk vjen pa arsye.
Shkenca e psikologjisë tregon se mendja jonë e percepton shpejt moskongruencën midis fjalëve të dikujt dhe realitetit të tij. Shumë individë e kuptojnë këtë dinamikë pas ndonjë përvoje financiare të gabuar, kur përpiqen të lënë përshtypje te persona të gabuar me “dijen” e tyre për financat. Pikërisht atëherë, shumica nxjerr një mësim thelbësor: diferenca mes pasurisë së vërtetë dhe vetëm dukjes si i pasur është më e qartë sesa mund të mendohet fillimisht.
Por, cila është arsyeja pas kësaj dëshire për t’u shfaqur më i pasur sesa realisht je? Sipas Dr. Jessica Tracy, një profesoreshë psikologjie në Universitetin e British Columbia, kjo nevojë nuk ka të bëjë aq shumë me paratë, sa me identitetin dhe perceptimin e vetvetes. Ajo thekson se kur njerëzit nuk e ndiejnë veten mjaftueshëm të vlefshëm, shpesh kërkojnë mbështetje te shenjat e jashtme të statusit për të mbuluar një zbrazëti të brendshme.
Këto përpjekje shpesh duken jo autentike, veçanërisht për ata që gëzojnë siguri financiare të mirëfilltë. Një pikëpamje të ngjashme ndan edhe Dr. Tim Kasser, profesor psikologjie në Universitetin e Rochesterit dhe një autoritet i njohur globalisht në studimin e materializmit. Dr. Kasser vëren se individët të fiksuar pas fasadës së pasurisë shpesh përjetojnë nivele më të larta stresi dhe një ndjenjë boshatisjeje. Përkundrazi, ata që janë vërtet të pasur rrallë e ndiejnë nevojën për t’ua dëshmuar këtë të tjerëve. Pikërisht këto modele sjelljeje na ndihmojnë të dallojmë shpejt ata që thjesht përpiqen të shfaqen si të pasur.
Një nga shenjat kryesore është kur dikush sjell në mënyrë të vazhdueshme dhe të panevojshme bisedën te paratë dhe pasuria, edhe kur tema nuk ka lidhje. Mund të jeni duke folur për motin, dhe ata menjëherë përmendin “vilën e tyre në bregdet ku gjithmonë shkëlqen dielli”. Apo ndoshta flisni për hobet, dhe ata fillojnë të tregojnë për shpenzimet e mëdha të aktiviteteve të tyre. Individët me siguri të vërtetë financiare rrallëherë e ndiejnë këtë domosdoshmëri për t’i dëshmuar dikujt vlerën e tyre.
Po ashtu, një tjetër tregues është obsesioni me përmendjen e markave të shtrenjta. “A kjo? Ah, thjesht një Burberry,” ose “E përmenda çantën time Louis Vuitton?” Këta persona i përdorin emrat e markave si trofe, duke dashur që të tjerët të dinë saktësisht markën e çdo gjëje që mbajnë, madje edhe pa u pyetur. Për dallim, ata që zotërojnë pasuri reale shpesh vlerësojnë komoditetin dhe funksionalitetin më shumë se etiketat. Shpeshherë, ata që shtiren si të pasur, gjithmonë kanë një justifikim për çdo gjë që duket se mungon në jetën e tyre.
Pse udhëtojnë me një makinë të vjetër? “E reja është në servis.” Pse nuk i ftojnë miqtë në shtëpi? “Shtëpia është në rinovim.” Këto shpjegime të vazhdueshme janë sfilitëse dhe zbulojnë një përpjekje mendore për të ruajtur një imazh që nuk përputhet me realitetin. Së fundmi, paqartësia kur flitet për punën dhe burimet e të ardhurave është një shenjë paralajmëruese. Fraza si “merrem me investime” ose “kam disa burime të ardhurash” janë shpesh fjalëkalime. Njerëzit me sukses të mirëfilltë zakonisht shpjegojnë thjesht atë që bëjnë.
Disa persona teprojnë me shfaqje luksoze të panevojshme, si për shembull insistimi për të paguar faturën në një restorant me shumë bujë, edhe pse më pas mund të mësoni se mezi mbulojnë qiranë. Kjo “bujari” e sforcuar shpesh fsheh një kompensim të tepruar, ku pavarësisht borxheve, ata shpenzojnë për të ruajtur një pamje të suksesshme. Një tjetër karakteristikë është kritika ndaj të tjerëve për zgjedhjet e tyre financiare, si p.sh. “Kurrë nuk do udhëtoja në klasë ekonomike” ose “Nuk e kuptoj pse dikush do blinte në diskont.” Këto komente zbulojnë pasiguri personale, pasi individët e kënaqur me jetën e tyre nuk ndiejnë nevojën të nënçmojnë zgjedhjet e të tjerëve.
Gjithashtu, flitet vazhdimisht për pasurinë e “ardhme” ose “potenciale”. Fraza si “Kur të realizohet investimi im…” ose “Kur të ecë biznesi siç duhet…” tregojnë shpesh probleme financiare në të tashmen. Studimet tregojnë se ata që projektojnë vazhdimisht pasurinë në të ardhmen, shpesh kanë një realitet financiar të paqëndrueshëm. Ata që zotërojnë vërtet pasuri, përqendrohen te çfarë kanë sot. Së fundmi, një shenjë tjetër është bërja mbrojtëse kur u kërkohen detaje konkrete.
Nëse pyesni për diçka specifike rreth “pasurive” ose “biznesit të suksesshëm”, përgjigjet janë shpesh evazive, të ndërlikuara ose shoqërohen me nervozizëm. Pasuria autentike nuk kërkon mbrojtje; nëse dikush ka prona me qira, ai do të flasë për to pa u ndier i sulmuar. Dhe gabimi më i madh është ngatërrimi i borxhit me pasurinë. Shpenzimi i parave që nuk i ke, qoftë përmes kredive për makina luksoze apo për udhëtime të shtrenjta, nuk është pasuri. Pasuria e vërtetë matet me stabilitetin dhe aftësinë për të përballuar humbjet, jo me atë që mund të financosh me borxh.