Nga Identiteti Kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, ka ndezur një debat të thellë në rajon me thirrjen e tij për krijimin e një gjykate të posaçme ndërkombëtare, e cila do të hetonte krimet e njohura si “Sarajevo Safari”. Këto krime, të kryera gjatë rrethimit të Sarajevës në fillim të viteve ’90, përfshinin akte të shëmtuara të shënjestrimit të civilëve me snajperë. Kjo nismë e Kurtit ka provokuar një reagim të ashpër dhe akuzues nga presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, i cili ka zgjedhur të devijojë thelbin e debatit.
Në konferencën e dytë shkencore ndërkombëtare, organizuar nga Instituti i Krimeve të Luftës në Kosovë, Kurti theksoi ekzistencën e informacioneve serioze se individë të ndryshëm kanë paguar për të qëlluar civilë boshnjakë me snajperë, një praktikë e njohur si “turizmi i snajperëve”. Kjo veprimtari e tmerrshme cilësohet si një krim i rëndë lufte, duke nxjerrë në pah dimensionin çnjerëzor të konfliktit. Thirrja e tij synon të adresojë drejtpërdrejt përgjegjësinë për këto akte dhe të sigurojë drejtësi për viktimat.Në përgjigje ndaj kësaj thirrjeje, presidenti serb Vuçiq shmangu diskutimin thelbësor mbi nevojën e një hetimi ndërkombëtar. Në vend të kësaj, ai e zhvendosi fokusin drejt akuzave ndaj Prishtinës, duke lidhur çështjen me tema të tjera, si “Shtëpia e Verdhë” dhe pretendimet territoriale.
“Mund të organizosh 1,000 gjykata, nuk ia vlen. Por nervozizmi i Prishtinës është për shkak të Shtëpisë së Verdhë dhe problemeve që kanë. Ata nuk dinë çfarë të bëjnë,” deklaroi Vuçiq. Ai shtoi se pretendimi për t’i marrë Kosovës 14% të territorit është në kundërshtim me të drejtën publike ndërkombëtare, duke implikuar se Prishtina “hapi vetë kutinë e Pandorës”.Kryeministri Kurti, në anën e tij, ka rikonfirmuar se “Shtëpia e Verdhë” në Shqipëri nuk ka ekzistuar kurrë si vend për trafikimin e organeve nga pjesëtarë të UÇK-së, duke e cilësuar atë si një narrativë hibride të Serbisë kundër UÇK-së dhe Shqipërisë, e iniciuar nga deputeti rus Konstantin Kosachev në vitin 2008.
Kjo qasje e Vuçiqit shihet gjerësisht si një përpjekje për të relativizuar krimet e luftës dhe për të zhvendosur debatin nga përgjegjësia historike drejt polemikave aktuale politike. Thirrja e Kurtit për një gjykatë të posaçme gëzon mbështetje nga zëra akademikë dhe përfaqësues të shoqërisë civile, të cilët vlerësojnë se një hetim i pavarur i krimeve të luftës në Bosnjë dhe Hercegovinë është thelbësor për drejtësinë tranzicionale dhe pajtimin rajonal.Akuzat për përfshirjen e Vuçiqit në “Sarajevo Safari” marrin peshë nga hulumtimet e gazetarit investigativ kroat, Domatoj Margetiq, i cili ka publikuar dhjetëra shkrime dhe dokumente që lidhin presidentin serb me këto krime.
Margetiq ka siguruar një intervistë me Aleksandar Liçanin, një dëshmitar i drejtpërdrejtë, i cili pohon se ka parë nga afër vrasjet e civilëve në Sarajevë gjatë luftës në Bosnje dhe Hercegovinë. Liçanin ka përmendur emra konkretë, përfshirë Sllavoj Aleksiq, Vojisllav Sheshel dhe Aleksandar Vuçiq, si të përfshirë në këto akte çnjerëzore.Sipas dëshmisë së Liçanin, krimet e kryera në Sarajevë përfshinin vrasjen e civilëve të pafajshëm, mes tyre fëmijë, gra dhe të moshuar, dhe ai ka deklaruar se njerëz nga vende të tjera ishin sjellë për të kryer këto vrasje për para. Më tej, kur u pyet nga gazetari kroat për akuzat se Vuçiq nuk ishte vetëm i përfshirë në organizime, por se kishte shtënë personalisht me snajper nga zona e varrezave hebraike në Sarajevë, Liçanin u përgjigj: “Ashtu është.
Ekzistojnë edhe disa fotografi ku ata shihen duke bartur në shpinë pushkë snajper. Rrëfimi se ishte ombrellë është trillim.” Ai theksoi se kishte qenë dëshmitar i drejtpërdrejtë i organizimit të “turistëve snajperë” nga Vuçiq dhe Sheshel, të cilët dërgoheshin në varrezat hebraike për të qëlluar mbi qytetin. Liçanin shpjegoi se frika është arsyeja pse shumë njerëz hezitojnë të flasin publikisht, por shprehu vendosmërinë e tij për të thënë të vërtetën dhe për t’i dhënë fund “Safarit të mallkuar të Sarajevës”.Përveç dëshmive, Margetiq ka bërë publik edhe dokumente thelbësore, përfshirë një urdhër të brendshëm nga “Njësia Çetnike e Novo Sarajevës”, datuar në vitin 1992.
Ky dokument, me referencë protokolli nr. 37–10/92, përmban udhëzime strikte lidhur me përdorimin e “pozicioneve snajperike” në ndërtesat e rrugës Lenjin në Novo Sarajevë. Urdhri specifikon se vetëm tre persona kishin leje të posaçme për qasje në këto pika strategjike: Veljko Papiq, Aleksandar Vuçiq dhe Zlatko Novkoviq.Dokumenti thekson se pozicionet speciale shërbenin për shoqërimin dhe prezantimin e zonës për “mysafirët e huaj” që vizitonin territorin nën kontrollin e njësisë.
Është kërkuar mbajtja e një evidence të veçantë për të gjitha aktivitetet e tyre, me një kopje që duhej t’i dërgohej komandës së N.Ç.O.-së dhe Srpska Radikalna Stranka (SRS). Sipas Margetiqit, ky dokument përbën provë të drejtpërdrejtë që lidh Aleksandar Vuçiqin me strukturat çetnike në Novo Sarajevë gjatë luftës në Bosnje dhe Hercegovinë, duke theksuar lidhjet e tij politike të asaj kohe me SRS-në. Këto gjetje shtojnë një dimension të ri dhe serioz ndaj kërkesës për një hetim të pavarur ndërkombëtar.